ယနေ့ခေတ်တွင် ဆရာယုဒဿန် ဟုမြန်မာလူမျိုးများသိသည့် အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင် (၁၇၈၈-၁၈၅၀) သည် မြန်မာပြည်အတွက် ပထမဆုံး ဝင်ရောက် လာသော သာသနာပြုဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ဖွား ဧဝံဂေလိ သာသနာပြုဆရာသည် အိန္ဒိယပြည်သို့ သာသနာပြုရန် လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘုရားရှင်၏ဦးဆောင်မှုဖြင့် သူသည် မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ခရစ်တော် အကြောင်းမကြားဖူးသည့် မြန်မာပြည်တွင် ဘဝကိုပုံအပ်လျက် ဧဝံဂေလိ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်သို့ သူရောက်ခဲ့ချိန်တွင် ခရစ်ယာန်တစ်ဦး တစ်ယောက်မျှ မရှိခဲ့သော်လည်း သူကွယ်လွန်ပြီး နောက်တွင် အသင်းတော် ၆၃ ပါး နှင့် ပြောင်းလဲလာသူ လူပေါင်း ၇၀၀၀ ရှိခဲ့သည်။ ယခုတွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယုံကြည်သူခရစ်ယာန်ပေါင်း ၆ သန်းကျော် ရှိပြီး ထိုမျှတိုးတက်အောင်မြင်လာမှုသည် လူတို့ကို သာသနာပြုခြင်း၊ ဧဝံဂေလိသာသနာပြန့်ပွားအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ကျမ်းစာကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်း စသည့်ဖြင့် မမောနိုင် မပန်းနိုင် ကြိုးစားအားထုတ်လျက် သာသနာပြန့်ပွားရေးအတွက်ပေးဆပ်ခဲ့သည့် ဆရာကြီးယုဒဿန်၏ ကျေးဇူးများပင် ဖြစ်သည်။

တစ်ဘက်ခန်း၌ သေလုမျောပါးဖြစ်နေသည့် လူနာတစ်ဦး ရှိသည်။ တစ်ညလုံး ညည်းညူနေလျက် အသက်ရှုမဝဖြစ်နေသည်။ ထိုအခန်းထဲသို့ လူများ ဝင်လိုက်ထွက်လိုက်နှင့် သေတော့မည့်သူအတွက် ဘာလုပ်ရမလဲ ဟုပြောဆိုနေသည့်စကားသံများကို ကြားနေရသည်။
.

အချိန်က ၁၈၀၈ ခုနှစ် ဖြစ်သည်။ အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်သည် နယူးယောက်မြို့ပြင်ရှိ ရွာတည်းခိုခန်းတစ်ခုတွင် တစ်ညတည်းခိုရန် အခန်းတစ်ခန်း ငှားရမ်းရာ၊ တည်းခိုခန်းပိုင်ရှင်ကအသည်းအသန် ဖျားနေသူတစ်ဦး တည်းခိုနေသည့် အခန်းဘေး၌သာ အခန်းလွတ်ရှိသဖြင့် အဆင်ပြေပါ့မလားဟု ပြောဆိုထားပြီးသား ဖြစ်၍ သူ့အတွက် ဘာမှအံ့သြထိတ်လန့်စရာမရှိပါ။

အဒေါနိယမ်ဂျက်ဆင်သည် ခေါင်းကို ခါရမ်းလိုက်သည်။ သေခြင်းကို ကြောက်စရာမရှိဟု သူကြွေးကြော်ထားပြီးသားဖြစ်သည်။ စင်စစ် သူသည် ဘုရားရှိကြောင်း မယုံကြည်သူ၊ သံသယသမားဖြစ်သည်။ သူနားလည်သလောက် ဘုရားနှင့် ဝိညာဉ်လောကဟူသည် မရှိ၊ ရှိခဲ့သည်ဆိုလျှင် မည်သည့် ဘုရားကမျှ လူ့အရေးကိုစိတ်မဝင်စားဟု သူတထစ်ချခံယူသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာကြောက်စရာရှိသနည်း။

ထိုအတွေးအခေါ်များကို ဂျေးကော့အဲမဲ့စ် ဆိုသူထံမှ သူရခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျေးကော့အဲမဲ့စ်သည် ယခင်က College of Rhode Island and Providence Plantation) (ယခု Brown University)မှ ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် အလွန်ထက်မြက်ပြီး ဟာသဉာဏ်ရှိသူဖြစ်ပြီး ထိုသံသယအတွေးအခေါ်ယဉ်ကျေးမှုကို ခံယူကိုင်စွဲသည့် လူချမ်းသာ အသိုင်းအဝိုင်းသို့ အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်ကို သူမိတ်ဆက်ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ သူတို့ နှစ်ယောက် အကြိမ်များစွာ စကားများစွာပြောဖြစ်ပြီးနောက် ဘုရားသခင်သည် လူများကို ဂရုမစိုက်ဟု အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်လက်ခံသွားအောင် ဂျေးကော့ သိမ်းသွင်းနိုင် ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အတွေးအခေါ်ဘာသာရပ် (ဒဿနိကဗေဒ)၊ သမိုင်း၊ သိပ္ပံ၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး စသည့် ကဏ္ဍများကို ကိုးကားလေ့လာပြီး ယုတ္တိရှိသောသုံးသပ်ချက်နှင့် အကြောင်းပြချက်များမှ အထောက်အထားများကြောင့် ဟုယူဆရပါသည်။ ထိုခေတ်က ထိုအတွေးအခေါ်သည် အလွန်ခေတ်စားပြီး ကျောင်းသားအများစုက မိရိုးဖလာသွန်သင် ပြုစုပျိုးထောင်ခံခဲ့ရမှုများသည် ခေတ်မမီတော့ဟုထင်မြင်လျက် ယုံကြည်ခြင်းကိုစွန့်ပယ်လျက် သံသယအတွေးများကို နှစ်သက်စွာ ခံယူကိုင်စွဲကြသည်။
.

အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင် သည် ကောလိပ်ကျောင်း၌ ထိုအတွေးအခေါ်၏ လှည့်စားမှုနောက်ပါသွားကာ ခရစ်ယာန်ယုံကြည်မှုကို စွန့်ရန် သူဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူ့မိဘများကတော့ အလွန်ပင် ဝမ်းနည်းလျက် ယူကြုံးမရဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ့ဖခင် တရားဟောဆရာသည် တစ်ချိန်က မိခင်၏သင်ပြပေးမှုဖြင့် ၃ နှစ်အရွယ်၌ သူ့အားကျမ်းစာ အခန်းကြီးတစ်ခန်းဖတ်ပြခဲ့သူ အဖိုးတန်သားလေးအတွက် အလွန်ဂုဏ်ယူခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ၃ နှစ်အရွယ်မှစ၍ အလွန်တော်သော သားငယ်သည် ကျောင်းတက်သည့်အခါတွင်လည်း ထူးချွန်သောကျောင်းသားဖြစ်သည်။ ကောလိပ်တွင် အမှတ်အမြင့်ဆုံးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဘာသာစကားများ သင်ယူမှုတွင်လည်း အလွန် ထက်မြက်သောစွမ်းရည်ရှိသဖြင့် အနာဂတ်အလားအလာကောင်းသည့် လူငယ်တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူလည်း ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကြီးက အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်အား သူ့ခြေရာအတိုင်း သာသနာလုပ်ငန်းတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်လာရန် လိုလား မျှော်လင့်ထားသည်။

အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်သည် သူ၏အသက် ၂၀ ပြည့် မွေးနေ့တွင် သူ၏ငယ်ဘဝက ယုံကြည်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်မှာ ကြာပြီဖြစ်ကြောင်း မိဘများ မမျှော်လင့်သော စကားတစ်ခွန်းပြောခဲ့သည်။ ပြတ်သားသည့်သူ့စကားကြောင့် မိခင်ကြီး မျက်ရည်ကျခဲ့ရသည်။ သူ့အား တောင်းပန်သော်လည်း မိခင်စကားကို နားမထောင်ဘဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ဓမ္မသဘောတွေ ဘာသာတရားတွေကို မေ့လိုက်တော့ ဟုပြောပြီး ကဇာတ်ရုံ၌ အလုပ်လုပ်ရန် နယူးယောက်မြို့သို့ ထွက်သွားလေသည်။

ထိုဇာတ်အဖွဲ့၌ နယ်လှည့်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရင်း အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်သည် အမေရိကန်ပြည်နယ်များသို့ မြင်းဖြင့် တစ်မြို့ပြီးတစ်မြို့ လှည့်လည် သွားရောက်ကာ စွန့်စားခန်းအတွေ့အကြုံများနှင့်ပြည့်သည့် သူ့ဘဝအိမ်မက်ကို ခံစားပျော်မွေ့ခဲ့သည်။ မကြာပါ။ တစ်နေ့တွင် မြို့ပြင်ရှိ ရွာတည်းခိုခန်းတစ်ခု၌ ခရီးတစ်ထောက်နားပြီး တစ်ညတာ တည်းခိုခဲ့သည်။

အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်သည် တည်းခိုခန်း၌ အိပ်နေစဉ် ကပ်လျက်ဘေးအခန်းမှ ညည်းညူသံကြောင့် စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ပြီး နိုးလာသည်။ အဲ့ဒီအချိန်မှာ ရုတ်တရက် ‘‘သနားစရာလူကြီး၊ သေခြင်းကို ရင်ဆိုင်ဖို့ သူအဆင်သင့်မှဖြစ်ရဲ့လား’’ ဟု အတွေးဝင်လာခဲ့သည်။ သူရော သေရန် အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလား။ သေပြီးလျှင် သူ ဘယ်ကိုရောက်မည်နည်း။ သူသာ ခရစ်တော်ကို ယုံကြည်သူတစ်ယောက်ဆိုလျှင် ဘာများကွာခြားသွားမည်နည်း။ သူငယ်စဉ်က သင်ခဲ့ဖူးသည့် ငရဲသို့သွားရမည်လား။

ထိုအတွေးများကို ဆက်မတွေးရန် သူကြိုးစားသည်။ ‘‘ရူးမိုက်တဲ့အတွေးတွေ’’ ဟု သူ့ကိုယ်သူ ပြန်နှစ်သိမ့်ခဲ့သည်။ ထိုအတွေးများက ဘုရားမဲ့ဝါဒီသမားများ အတွက် ပြဿနာဖြစ်စရာလား။ ပြဿနာဖြစ်နေပါသည်ဆိုလျှင် သူကဲ့သို့ ဘုရားမဲ့များက ဘာပြောကြမည်နည်း။

ကြားနေရသည့် ညည်းညူသံကို လျစ်လျူရှုရန်ကြိုးစားရင်း အိပ်ယာထဲ သူလူးလွန့်နေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး သူ့အခန်းဘေးက အသံများ တိတ်ဆိတ်သွားသည်။ သနားစရာထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သက်သာသွားတာလား၊ အဆိုးဆုံးအခြေအနေကို ရောက်သွားတာလားဟု သူလျှောက်တွေးမိသည်။

နောက်တစ်နေ့ နေထွက်ချိန်တွင် အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်သည် သူ့အခန်းဘေးက ပုဂ္ဂိုလ် မနေ့ညက ဘာဖြစ်သွားသည်ကို သိချင်ဇောဖြင့် မစောင့်နိုင်ရှာဘဲ အိပ်ယာမှထပြီး ဖိနပ်မပါဘဲထွက်လာကာ မေးမြန်းခဲ့သည်။ မနေ့ညကပင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ဆုံးသွားကြောင်း တည်းခိုခန်းပိုင်ရှင် ပြောပြသောအခါ သူအံ့သြမှုမရှိခဲ့သော်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ် မည်သူဖြစ်ကို ထပ်မေးရာမှ သူ့ကိုအံ့သြစေသည့်အဖြေကိုသိလိုက်ရသည်။

‘‘Providence ကောလိပ်က လူငယ်လေးပါ။ သူ့နာမည်က အဲမဲ့စ်၊ ဂျေးကော့အဲမဲ့စ် လို့ ခေါ်တယ်။’’

ဂျေးကော့! အားအင်အပြည့်နှင့်တက်ကြွလန်းဆန်းသောလူငယ်လေး၊ လွတ်တော်အမတ်နေရာကို ဝင်ရောက်အရွေးခံပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် သမ္မတအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်အရွေးခံရန် ကြီးမားသည့် သူ့အကြံအစည်ကို ရယ်မောလျက်ကြွေးကြော်ခဲ့သူ၊ ဘုရားဆိုတာ မရှိ၊ သေခြင်းတရားဟာ ကြောက်စရာ မဟုတ်ဟု သူ့ကို သင်ကြားပြသခဲ့သူ၊ မနေ့ညက နာကျင်မှုဝေဒနာခံလျက် ညည်းညူရင်း ဘဝဆုံးခဲ့သူ၊ သေခြင်း၏တစ်ဘက်ကမ်းတွင် မည်သည့်အရာက သူ့ကိုစောင့်ကြိုနေမည်နည်းဟု တွေးရင်း ကြောက်ကောင်းကြောက်နေခဲ့မည်။

ကမ္ဘာကြီး ရပ်တန့်သွားသကဲ့သို့ အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်သည် အလွန်ထိတ်လန့်အံ့သြမှုကို ခံစားလိုက်ရသည်။ ‘‘ဂျေးကော့ သေပြီ။ သူမရှိတော့ဘူး၊ ဘာဖြစ်သွားတာလဲ၊ ငါဘာလုပ်ရမလဲ’’ ဟု သူ့ဘာသာသူ ရေရွတ်မိသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အနည်းငယ်က သူဖက်တွယ်ခဲ့သည့် အံ့သြဖွယ် အတွေးအခေါ်များက ဘာမှမဟုတ်တော့ပါ။ အစက ဝိညာဉ်ရေးရာ/ ဝိညာဉ်လောကကို သူမယုံကြည်မလက်ခံခဲ့သော်လည်း ယခုတွင် ငရဲဆိုသည့်အရာက တကယ်ဖြစ်လာသည်။ သေခြင်းတရားသည် ရွာတည်းခိုခန်းလေးသို့ ရောက်လာပြီး တစ်ဘက်ခန်းမှ သူ့အရင်းနှီးဆုံးမိတ်ဆွေ ဂျေးကော့အသက်ကို နှုတ်ယူသွားခဲ့သည်။

ဂျေးကော့ သေပြီ၊ မရှိတော့ဘူး၊ ပျောက်ကွယ်သွားပြီ ဆိုသည့်စကားကို သူ့ခေါင်းထဲကမထုတ်နိုင်ခဲ့ပါ။ ထိုစကားက သူ့ကိုလည်း ထိသည်။ အဒေါနိယမ် လည်း မရှိတော့ဘူး။

အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင် ဖြစ်ချင်သည့် အိမ်မက်များ၊ ခရီးသွားလျက် ပျော်ရွှင်ကြည်နူးစိတ်လှုပ်ရှားခဲ့မှုများ၊ ကမ္ဘာအနှံ့ခြေဆန့်လိုသည့်ဆန္ဒ၊ ကျော်ဇောမှုနှင့် ဂုဏ်အသရေကို တောင့်တသည့်စိတ်များအားလုံး ရုတ်ခြည်းဆိုသလို ရေငွေ့ပမာ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ လောကအောင်မြင်မှုများကို ရခဲ့သော်လည်း တစ်နေ့တွင် သေခြင်းငရဲက သူ့ကို ဂျေးကော့ နည်းတူ ရုတ်တရက် အသက်ဝိညာဉ်ကိုနှုတ်ယူခဲ့လျှင် ထိုအောင်မြင်မှုများက ဘာအကျိုးရှိမည်နည်း။ ကျော်ဇောမှုဂုဏ်အသရေများက သင်္ချိုင်း အလွန်ရှိ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာများမှ သူ့ကို မည်သို့ကယ်နိုင်မည်နည်း။ တမလွန်အရေးတွေးပြီး အေးစက်သော လက်ကြီးက သူ့နှလုံးကိုလာဆုတ်သကဲ့သို့ အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင် ခံစားခဲ့ရသည်။ တွင်းနက်ကြီးထဲ ခြေချော်ပြုတ်ကျလွှင့်မျောပါနေသကဲ့သို့ သူခံစားရသည်။

ထိုအခိုက်အတန့်တွင် အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်သည် အိမ်ပြန်ပြီး သူ့ဖခင်ကို ဘုရားသခင်အကြောင်းမေးရမည်ဟု အသေအချာသူသဘောပေါက်သွားသည်။ ဘဝဆိုတာဘာလဲ၊ သေခြင်းဆိုတာ ဘာလဲ၊ ထာဝရဆိုတာဘာလဲ စသည်ဖြင့် သူအဖြေရှာရမည်။ ဂျေးကော့ အဲမဲ့စ်၏သေဆုံးခြင်းကို အဒေါနိယမ် ဂျက်ဆင်သည် ဘယ်သောအခါမှ မမေ့ပျောက်နိုင်တော့ပါ။